Η γλώσσα που χρησιμοποιούμε δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Οι λέξεις που επιλέγουμε αποκαλύπτουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, τους ανθρώπους γύρω μας και —πολλές φορές— τις ανισότητες που υπάρχουν μέσα στην κοινωνία. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο τρόπος με τον οποίο αναφερόμαστε στα άτομα με αναπηρία.

Τα τελευταία χρόνια, ο όρος «άτομα με αναπηρία» έχει καθιερωθεί ως ο σωστός και προτιμητέος, αντικαθιστώντας παλαιότερες εκφράσεις όπως «άτομα με ειδικές ανάγκες» ή «άτομα με ειδικές ικανότητες». Αλλά γιατί αυτή η αλλαγή είναι τόσο σημαντική;

Ο επίσημος και ακριβής όρος

Ο όρος «άτομα με αναπηρία» χρησιμοποιείται στη νομοθεσία, σε διεθνείς συμβάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και από τις ίδιες τις κοινότητες των ανθρώπων με αναπηρία. Δεν πρόκειται για προσβλητική λέξη, αλλά για έναν ακριβή και περιγραφικό όρο που αναγνωρίζει την πραγματικότητα χωρίς να την ωραιοποιεί ή να τη συγκαλύπτει.

Το πρόβλημα με τον όρο «ειδικές ανάγκες»

Η έκφραση «άτομα με ειδικές ανάγκες» μπορεί να ακούγεται καλοπροαίρετη, όμως στην πράξη δημιουργεί σύγχυση. Όλοι οι άνθρωποι έχουμε βασικές ανάγκες: πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην εργασία, στη μετακίνηση, στην επικοινωνία.

Το ζήτημα δεν είναι ότι κάποια άτομα έχουν «ειδικές» ανάγκες, αλλά ότι η κοινωνία δεν είναι σχεδιασμένη ώστε να είναι προσβάσιμη για όλους.

Ράμπες, ανελκυστήρες, υπότιτλοι, προσβάσιμα μέσα μεταφοράς δεν είναι προνόμια — είναι δικαιώματα.

Γιατί όχι «ειδικές ικανότητες»

Ο όρος «άτομα με ειδικές ικανότητες» επιχειρεί να δώσει έναν θετικό τόνο, όμως συχνά λειτουργεί ως εξωραϊσμός. Δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι η αναπηρία αντισταθμίζεται πάντα από κάποιο «χάρισμα», κάτι που δεν ισχύει και μπορεί να οδηγήσει σε άδικες προσδοκίες.

Ο σεβασμός δεν προκύπτει από την εξιδανίκευση, αλλά από την ισότητα και την κατανόηση.

Πρώτα ο άνθρωπος

Η φράση «άτομα με αναπηρία» βάζει πρώτα τον άνθρωπο και μετά το χαρακτηριστικό. Η αναπηρία δεν ορίζει ολόκληρη την ταυτότητα ενός ατόμου· είναι ένα στοιχείο της ζωής του, όπως τόσα άλλα.

Η επιλογή αυτής της διατύπωσης δείχνει σεβασμό και αναγνωρίζει ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο άτομο, αλλά στα εμπόδια που θέτει η κοινωνία.

Η γλώσσα ως πράξη σεβασμού

Πολλοί άνθρωποι με αναπηρία έχουν εκφράσει ξεκάθαρα ότι προτιμούν τον συγκεκριμένο όρο. Η αποδοχή αυτής της επιλογής δεν είναι θέμα «πολιτικής ορθότητας», αλλά ακρόασης και σεβασμού.

Η γλώσσα μπορεί να αποκλείει — αλλά μπορεί και να συμπεριλαμβάνει. Και αυτό είναι μια επιλογή που κάνουμε καθημερινά.

Συμπέρασμα:

Το να λέμε «άτομα με αναπηρία» δεν είναι απλώς θέμα λέξεων. Είναι μια στάση ζωής που αναγνωρίζει την πραγματικότητα, σέβεται τον άνθρωπο και διεκδικεί μια κοινωνία πιο δίκαιη και προσβάσιμη για όλους.